Hoe graag we ook zouden willen dat het anders was: ook in de kerk leiden meningsverschillen zomaar tot conflicten. En die hebben vaak duurzaam verstoorde verhoudingen tot gevolg. Daarbij maakt het weinig uit of het conflict onderhuids voortbestaat of wordt 'uitgevochten' bij kerkelijke instanties.

Niets aan te doen? Misschien toch wel.

Rechtspraak

De route via de kerkelijke rechtspraak kan een aantal nadelen met zich meebrengen. Ten eerste is er nogal een hoge drempel om met een conflict naar zo'n instantie te gaan. De partijen moeten immers erken­nen dat ze er zelf niet meer uit­komen, en ze geven alles 'uit handen'; ze moeten maar af­wachten wat voor uitspraak er komt.

Ten tweede kan de gang naar een rechtsprekend orgaan leiden tot een verharding van het conflict. Het krijgt dan trekken van een gevecht: ingraven, escalatie, gooien met modder, de waarheid geweld aandoen om maar gelijk

te krijgen. Want de partijen willen allebei winnen.

Maar uiteindelijk is er meestal hooguit één partij die zichzelf als winnaar ziet. En maar al te vaak voelen beide partijen zich verlie­zer: de uitspraak van degene die rechtspreekt, bevalt geen van beiden. En de sfeer is inmiddels zodanig verziekt dat de partijen niet met elkaar verder kunnen.

Verrassend

Precies op deze twee punten is conflict­bemiddeling oftewel me­diation – want daar gaat dit arti­kel over – wezenlijk anders. De mediator doet namelijk geen uitspraak, maar zorgt ervoor dat de partijen weer in gesprek raken en samen een oplossing bedenken. De specifieke houding, vaardigheden en aanpak van de mediator leiden vaak tot een verrassende ommekeer in een conflict: de partijen gaan elkaar weer zien als mensen met normale en begrijpelijke belangen, in plaats van als 'de vijand'. En deze verrassende ommekeer leidt vaak tot verrassende oplossingen!

De drempel voor mediation ligt ook lager dan voor 'rechtspraak'. Inhoudelijk geven de partijen immers niets uit handen. De mediator is neutraal en onthoudt zich van oordelen. Hij stuurt alleen het proces; de par­tijen zelf bedenken de oplossing. Daarom kan mediation al in een eerder stadium van een conflict in aanmerking komen dan een vorm van rechtspraak. Bovendien leidt succesvolle mediation bijna per definitie tot twee winnende partijen: beide partijen kunnen leven met de gevonden oplossing, anders was de oplossing er niet gekomen. Na mediation kunnen de partijen vaak ook samen weer verder; ze hoeven als het ware alleen maar door te gaan met de inmiddels hervonden manier van samen­werken.

Karikaturen

Het mooie van mediation is dat het elementen bevat die sporen met bijbelse gedachten over hoe je met je naaste omgaat: partijen luisteren weer naar elkaar, ze kunnen weer respect voor elkaar opbrengen. Karikaturen worden ineens weer echte mensen. Is mediation daarmee een wondermiddel? Nee, want mediation leidt niet in alle gevallen tot een oplossing. Juist omdat het een vrijwillig proces is, is er geen garantie dat de partijen er samen uitkomen. In een proefproject bij rechtbanken werden een kleine 500 aangemelde zaken 'aange­pakt' met mediation. Dat bleek in 62 procent van de gevallen succesvol: de rechter kwam er niet meer aan te pas. Aan de ene kant geeft dit aan dat er wel een rechtsprekende instantie achter de hand moet blij­ven. De regels van mediation hebben overigens ook tot doel zo'n rechtszaak niet te hinderen. En misschien geeft het ook wel aan dat er een categorie conflicten bestaat waarvoor mediation niet de oplossing is. Aan de andere kant laat het ook zien dat mediation zo krachtig is, dat partijen er vaak nog samen uitkomen, zelfs als ze in principe al voor de rechter staan. Het zou daarom mooi zijn als mediation een plaats krijgt in het kerkelijk leven: als kerken en kerkleden zelf op plaatselijk niveau hun meningsverschillen vaker gaan oplossen met mediation.

Platform

Daarbij is het goed te weten dat er mediatiors zijn die graag willen werken aan het oplossen van (dreigende) conflicten in de kerk. U kunt ze vinden op www.churchmediaton.nl. Ze zijn er in alle kerkelijke 'smaken' zodat er altijd wel een te vinden is die thuis is in uw kerkelijke cultuur. Het is te hopen dat we als Christenen mede daardoor niet alleen kunnen voorkomen dat we de wereldlijke rechter of onze eigen rechtsprekende instanties nodig hebben, maar ook dat we onze meningsverschillen zoveel mogelijk oplossen op een goede manier en op de goede plek: op de plaats waar ze ontstaan.

Meer psychologie in kerk bepleit

De voornaamste oorzaak van falend leiderschap in de kerk is een gebrek aan zelfkennis van christelijke leiders. ,,Zij hebben te eenzijdig geleerd alles van God te verwachten en nemen onvoldoende initiatief tot zelfonderzoek.''Dat zei de christen-psycholoog Mark Becking gisteren in Amersfoort. Hij sprak daar gisteren, in het gebouw van de Evangelische Hogeschool, op een symposium over conflicthantering in de christelijke gemeente dat was georganiseerd door de Evangelische Alliantie (EA).

Becking vertelde dat hij tien jaar geleden tot geloof kwam, ,,na 45 jaar in de wereld''. Toen maakte hij ook voor het eerst van dichtbij kennis met het fenomeen christelijke gemeente. ,,Na de warme douche van de eerste liefde, ervoer ik daar toch een koude douche van hoe men met elkaar omging: een gesloten cultuur, niet goed communiceren en conflicten met de mantel der liefde bedekken.''

Volgens Becking - lid van een evangelische gemeente - hebben kerken de inzichten van de psychologie altijd buiten de deur willen houden. Hij begrijpt dat best, zeker omdat Bijbelse noties als 'Leef niet vanuit je gevoel, maar vanuit Gods waarheid' geen stimulans zijn om je gevoelsleven te ontwikkelen. En omdat 'heb de ander lief als jezelf' niet uitnodigt om anderen kritische feedback te geven, aldus de psycholoog. ,,Concluderend: We hebben in de kerk niet geleerd eerlijk uiting te geven aan wat we voelen.''

Dat komt Becking met name tegen bij voorgangers en andere leiders in de gemeente. ,,De meeste karakterfouten die ik tegenkom bij leiders zijn trots, te snel oordelen en onpersoonlijk leiderschap. Ze handelen te veel uit eigen kracht en geldingsdrang. Daardoor functioneren zij te veel doelgericht. De gevolgen hiervan voor de leden van hun gemeente is dat zij sociaal wenselijk gedrag gaan vertonen: loyaliteit, gehoorzaamheid en trouw worden belangrijker dan durf, oorspronkelijkheid en lef.'' Dit is volgens Becking een mogelijke bron voor frustraties en conflicten.

De psycholoog pleitte ervoor dat kerken meer gaan doen aan persoonlijkheidstraining van leidinggevenden in de gemeente. ,,Alleen als spanningen, pijn en bedekte conflicten bespreekbaar kunnen worden gemaakt, kun je dit soort conflicten voorkomen. Maar daarvoor is wel inzet nodig: iedereen moet leren feedback te geven en te ontvangen.''

Heel praktisch pleit Becking - die zelf overigens een bedrijf heeft dat psychologische trainingen voor bedrijven en instellingen verzorgt - ervoor dat kerken veel vaker externe 'mediators', 'trainers' en 'procesbegeleiders' gaan inhuren om hun leidinggevenden te trainen.

Tijdens het symposium in Amersfoort publiceerde de Evangelisch Alliantie de brochure De mantel der liefde, waarin een aantal ideeën en artikelen over conflicthantering in de christelijke gemeente zijn gebundeld.

uit nd zaterdag 9 september 2006